Bác Nguyễn Văn Đồng sinh ngày 24 tháng 10 năm 1966 tại xã Thanh Đức, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang – vùng đất địa đầu Tổ quốc, nơi núi đá sừng sững, nơi mỗi tấc đất đều thấm đẫm mồ hôi và máu của bao thế hệ cha anh. Nay quê hương ấy thuộc xã Lao Chải, tỉnh Tuyên Quang.
Tuổi thơ của bác gắn liền với những ngày tháng gian khó. Được bố mẹ nuôi dưỡng, bác sớm rời bản làng để theo học tại Trường Thiếu nhi Rẻo Cao, sau này là Trường Vùng cao Tuyên Quang. Con đường đến trường khi ấy không chỉ xa về địa lý mà còn xa bởi cái nghèo, cái thiếu. Học hết cấp I, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, lại xa nhà, bác đành gác lại ước mơ con chữ để trở về quê hương.
Những năm tháng đó, biên giới phía Bắc bắt đầu dậy sóng. Bác tham gia lực lượng dân quân địa phương, mang trong tim suy nghĩ rất giản dị mà thiêng liêng: quê hương mình thì mình phải giữ. Năm 1979–1980, chiến tranh biên giới Việt – Trung nổ ra ác liệt. Bác và Nhiều người bạn thân của bác lên đường tham gia lực lượng B32 tại xã Thanh Đức, để lại sau lưng gia đình và bản làng yên bình.
Trong lực lượng dân quân, bác Nguyễn Văn Đồng được giao giữ chức Tiểu đội trưởng Tiểu đội 3, đơn vị đóng quân tại cao điểm 1509 – một vị trí chiến lược, nơi đạn pháo thường xuyên dội xuống, nơi sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc. Giữa bom đạn khốc liệt, bác và đồng đội luôn nêu cao tinh thần kỷ luật, tuyệt đối chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.
Ngày 28 tháng 4 năm 1984, một ngày mà bác không bao giờ quên. Quân Trung Quốc mở cuộc tấn công dữ dội lên cao điểm 1509. Trước làn mưa đạn, bác và đơn vị đã trực tiếp chiến đấu anh dũng, kiên cường bám trụ trận địa. Trong cuộc chiến sinh tử ấy, bác cùng đồng đội đã bắt sống được một tù binh Trung Quốc tên là Bạch Chí Lẽ, thuộc quân đoàn Quân Minh. Đó không chỉ là chiến công, mà còn là minh chứng cho tinh thần quả cảm, mưu trí của lực lượng dân quân nơi tuyến đầu Tổ quốc.
Đến ngày 30 tháng 4 năm 1984, bác và đơn vị đã bàn giao an toàn tù binh cho cấp trên, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Cuộc chiến vẫn còn đó những mất mát, hy sinh, nhưng trong lòng người lính dân quân, niềm tin vào độc lập, chủ quyền và hòa bình của đất nước chưa bao giờ vơi cạn.
Từ tháng 6 năm 1984 đến năm 1989, bác Nguyễn Văn Đồng tiếp tục tham gia củng cố lực lượng tại địa phương, góp phần giữ vững an ninh biên giới, xây dựng quê hương sau chiến tranh. Dù đã rời xa chiến trường khói lửa, nhưng ký ức về những năm tháng “hoa lửa” ấy vẫn mãi là niềm tự hào, là bài học về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và sự hy sinh thầm lặng của người lính dân quân nơi biên cương Tổ quốc./.
A Tánh
